« آن حضرت ( ص) از بدگویی وبی عفتی خیلی به دور بود، در بازار و مجامع و اماکن عمومی صدایبش را بلند نمی کرد؛ بدی را با بدی پاسخ نمی داد، بلکه عفو وگذشت می نمود؛ با دست مبارکش احدی را مورد ضرب وشتم قرار نداد، مگر در میدان جهاد در راه خدا. هیچ خدمتگزار ویا زنی را ضرب و شتم نکرد؛ من ندیدم که آن حضرت « ظلمی روا بدارد و یا از کسی انتقام بگیرد. البته هر گاه حدود الهی پایمال می شد آن حضرت « از هر کس دیگری بیشتر خشم می گرفت. وقتی در گزینش بین دو چیز اختیار داده می شد، آسان ترین آنها را اختیار می کرد؛ هر گاه وار منزلش می شد، سلوکش همانند عموم مردم بود؛ لباسهایش را تمیز می کرد؛ گوسفندش را می دوشید و کارش را با دست خود انجام می داد؛ زبان مبارکش را جز به حق نمی گشود. مردم را با خود مأنوس می کرد و متنفرنمی ساخت؛ بزرگ هر گروهی را گرامی می داشت و او را برای آنان سرپرست قرار می داد؛ در برخورد با مردم، جانب احتیاط را رعایت می فرمود، بدون اینکه آنان را از خوشرویی و اخلاق زیبایش محروم کند.
از احوال یارانش جویا می شد و از مردم درباره احوالشان استفسار می کرد. نیکویی را تقدیر و تأیید و زشتی را تقبیح می نمود. اساس کارش براعتدال و میانه روی بود و از افراط و تفریط بع دور بود؛ آن حضرت « در هیچ موردی از موارد خیر، غفلت نمی کرد، تا مبادا مردم غافل شوند و احساس ملال نمایند؛ برای هر حالتی آمادگی داشت؛ در قبال حق کوتاهی نمی کرد، و نیز از حق تجاوز نمی نمود.
کسانی که به او نزدیک بودند، بهترین مردم به شمار می آمدند؛ و بهترین مردم نزد ایشان خیر خواه ترین آنها بود؛ برترین فرد از نظر منزلت نزد وی، کسی بود که بیش از دیگران غمخواری و همکاری داشته باشد؛ آن حضرت « بدون یاد الهی از جایش بر نمی خاست و نمی نشست؛ هر گاه به مجلس و نزد گروهی تشریف می برد، در انتهای مجلس می نشست، و دیگران را به همین روش امر می فرمود.
در مجالس، رعایت حال همه را می کرد، و حق همگان را محفوظ می داشت، بطوری که هیچ کس تصور نمی کرد که دیگران به نزد پیامبر از او مکرم تراند؛ چنانچه شخصی حاجت خد را بیان می کرد، رسول اکرم ( ص ) « با حوصله کامل به سخنش گوش می داد، تا این که خود آن شخص بلند می شد و می رفت؛ اگر کسی در خواست و حاجت مشروعی داشت، حتماً حاجت او را بر آورده می ساخت و اگر نمی توانست، با لحنی پسندیده از وی معذرت می خواست.
حسن اخلاق و گشاده رویی وی چنان بود که همه اصحاب، او را همچون پدری مهربان برای خود می پنداشتند؛ همه اصحاب در برابر حق از نظر رسول اکرم ( ص ) یکسان بودند.
مجلس او سراپا حکمت، بردباری، حیا، عفت و امانت بود؛ صداها بیش از ضرورت در حضورش بلند نمی شد؛ معایب کسی مورد بحث قرار نمی گرفت؛ آبروی کسی ریخته نمی شد. نقطه ضعفها افشا نمی گشت؛ همه با هم برابر بودند، مدار فضیلت و برتری فقط بر تقوا و پرهیزگاری بود؛ در مجلس او سالخوردگان را محترم می داشتند و بر خردسالان مهر می ورزیدند، و نسببت به نیازمندان ایثار می کردند و آدم غریب تازه وارد را اکرام کرده، رعایت حال وی را می نودند.»
سیدنا « علی بن ابی طالب » ( رض ) اضافه می کنند:
« رسول اکرم( ص ) همواره خنده رو، خوش خلق و ملایم بود. نه ترشرو و سختگیر و تند خو. هیچگاه فریاد نمی زد و دشنام نمی داد؛ عیب کسی را آشکار نمی کرد؛ بخیل و تنگدل نبود؛ از آنچه به آن میل نداشت یاد نمی کرد البته از آن بد هم نمی گفت و درباره آن، جواب نمی داد. از سه چیز به شدت پرهیز می نمود : جدال و ستیز تکبر و کارهای بیهوده .
سه چیز زرا در حق مردم، بسیار رعایت می فرمود: هیچ کس را سرزنش نمی کرد، بر کسی خرده نمی گرفت و در جستجوی معایب کسی نبود.
فقط در مواردی که امید ثواب و اجر بود، تذکر می داد صحبت می کرد؛ هرگاه لب به سخن می گشود، همنشینان او چنان سکوت می کردند که گویی پرنده ای بر بالای سرشان نشسته است؛ چون سکوت می فرمود، آنگاه اصحاب سخن می گفتند، وهرگز در محضر رسول اکرم ( ص ) نزاع وستیز، به راه نمی انداختند؛ و هر کس لب به سخن می گشود. بقیه به او متوجه می شدند تا این که سخنش به پایان می رسید. هر فرد نزد آن حضرت ( ص ) چنان مورد توجه قرار می گرفت که گویی اولین شخصی است که سخن می گوید. ( یعنی همه با توجه و علاقه به او گوش می دادند ).
اگر اصحاب می خندیدند، او نیز تبسم می فرمود؛ و اگر از چیزی تعجب می کردن، او هم اظهار تعجب می کرد.
افرا غریبه و بیگانه را به خوبی تحمل می کرد و سخن ایشان را کاملاً می شنید و به خواستهای آنان گوش فرا می داد، به همین خاطر اصحابش توجه چنین افرادی را به سوی خود جلب می کردند ( تا موجب ناراحتی حضرت رسول اکرم ( ص ) نشود ).
به اصحاب می فرمود: « هرگاه نیازمندی را می بینید نیاز او را برآورید»
آن حضرت ( ص ) ستایش را از کسی می پذیرفت که در حد میانه روی باشد؛ سخن کسی را قطع نمی کرد، مگر این که از حد بگذرد، آنگاه یا او را نهی می کرد، یا از مجلس برمی خاست.
آن حضرت ( ص ) بیش از هرکس، سعه صدر داشت؛ و بیش از هر کس، راستگو، خوش گفتار، نرم خو، مهربان و خوش معاشرت بود؛ هر کس برای اولین بار به زیارتش مشرف می شد، از وی احساس هیبت می نمود؛ و هر کس با او معاشرت می کرد، دلباخته و شیفته اش می گشت ».
منبع : ناشر : انتشارات شیخ الاسلام احمد جام " نبی رحمت ( ص ) " مؤلف ابوالحسن ندوی مترجم: محمد قاسم قاسمی ( ص 424الی 426)
